bukonu

Felsefe & EtikAhlak Teorileri

Ahlaki açıdan doğru olanı belirlerken niyet, sonuçlardan üstün tutulmalı mı?

Sonuççuluk bir eylemi doğurduğu etkilerle, deontoloji ise görev ve ilkelerle değerlendirir. Gerçek hayatta iyi niyetli bir karar zarar doğurabilir; yararlı sonuç veren bir karar da hak ihlali içerebilir. Bu nedenle ahlaki değerlendirmede niyetin ağırlığı tartışmalıdır.

Yapay zekâ ile hazırlandı; hatalı bir bilgi görürsen bize yaz.

Niyet ve sonuç, ahlaki değerlendirmede farklı sorulara yanıt verir.

Ayrıntı

Niyet, kişinin neyi amaçladığını; sonuç ise eylemin dünyada neye yol açtığını anlatır. Bu ölçütlerden birini tek başına belirleyici saymak, diğerinin ortaya koyduğu ahlaki bilgiyi dışarıda bırakabilir.

EVET

E · 1· Kaynaksız

Gerekçe

Bir eylemin sonuçları her zaman bütünüyle öngörülebilir değildir; buna karşılık kişinin hangi ilkelere dayanarak karar verdiği ahlaki değerlendirmeye ışık tutar. Niyete ağırlık vermek, dürüstçe doğru olanı yapmaya çalışan kişiyi yalnızca talihsiz sonuçlara göre yargılamayı önleyebilir.

İyi niyet, kişinin ahlaki karakterini ve seçimindeki gerekçeyi gösterir.

E · 2· Kaynaksız

Gerekçe

Bazı eylemler toplam yararı artırsa bile kişilerin haklarını ihlal edebilir. Niyet ve ilke merkezli değerlendirme, kısa vadeli fayda uğruna başkalarına haksızlık edilmesini meşrulaştırmama yönünde güçlü bir sınır koyar.

Niyeti öncelemek, insanları yalnızca araç olarak görmeyi engelleyen ilkelere bağlılığı korur.

HAYIR

H · 1· Kaynaksız

Gerekçe

İyi amaçlar, bir kararın başkalarına verdiği zararı ortadan kaldırmaz. Sonuçları göz ardı etmek, zararın fark edilebileceği veya azaltılabileceği durumlarda karar vereni sorumluluktan uzaklaştırabilir.

Ahlaki değerlendirme, eylemin yol açtığı önlenebilir zararları hesaba katmalıdır.

H · 2· Kaynaksız

Gerekçe

Bir kişi yardım etmeyi amaçlasa da yöntemi öngörülebilir biçimde zarar veriyorsa, yalnızca amacına bakmak hesap verebilirliği zayıflatır. Sonuçları değerlendirmek, gelecekte benzer zararları önlemek için hangi kararların değiştirilmesi gerektiğini gösterir.

Niyeti üstün tutmak, etkisiz ya da zararlı kararları mazur gösterebilir.